Istotę jąkania wyraża następujący wzór:

 

J = f (NP + NZ + RF + RP + RS)

gdzie:

J – jąkanie,

f – funkcja,

NP – niepłynność patologiczna,

NZ – niepłynność zwykła,

RF – reakcje fizjologiczne,

RP – reakcje psychiczne,

RS – reakcje społeczne.

 

Z podanych definicji wynika iż kryteria opisu i identyfikacji jąkania, można oprzeć na płaszczyźnie: lingwistycznej, fizjologicznej, psychologicznej oraz socjologicznej. Uwzględniając te kryteria M. Chęciek podaje następującą definicję tej dysfunkcji mowy.

Jąkanie jest komunikatywnym zaburzeniem płynności mówienia o podłożu wieloczynnikowym, któremu towarzyszą zakłócenia fizjologiczne, psychologiczne, językowe i socjologiczne, a przejawia się skurczami mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych, wywołujących kloniczne
i toniczne blokowanie jednostek mowy oraz dysfunkcjami objawów pozajęzykowych pod postacią m.in. stanów logofobicznych i współruchów mięśniowych.

Objawem jednoznacznie kojarzonym z jąkaniem jest nasilona niepłynność mówienia. Występuje ona również w innych zaburzeniach mowy, jednak wówczas występuje wieloczynnikowo, często jest wynikiem zmian chorobowych. Z drugiej strony normą są niepłynności mowy o małym natężeniu, występują u osób w każdym wieku. Jednak bez wątpienia jako czynnik występującym w jąkaniu, często przybiera charakter patologiczny.

Podziału i opisu niepłynności mówienia można dokonać na podstawie wcześniej wymienionych kryteriów: lingwistycznego, fizjologicznego, psychologicznego oraz socjologicznego. U dzieci w początkowym stadium jąkania głównie zaburzenie będzie opierało się na kryterium lingwistycznym.

 

Stosując kryterium lingwistyczne, niepłynność mówienia można podzielić na:

  • prostą, gdy występuje jeden objaw niepłynności mówienia,
  • złożoną, gdy takich symptomów jest kilka.

 

Do podstawowych objawów niepłynności mówienia należą:

  • powtarzanie głosek, sylab, wyrazów, części zdań,
  • przeciąganie głosek (mmmmmmmama),
  • blokowanie (m … ama),
  • embolofrazje (eee, yyy),
  • rewizje (mama poszedł … poszła do sklepu),
  • pauzy,
  • tachylalia, bradylalia, dysrytmia.

Objawy te mogą występować oddzielnie, z momentami płynnie wypowiadanych głosek, bądź w formie kilku objawów występujących obok siebie. Niepłynność mówienia jest zjawiskiem niejednorodnym, dlatego można wyróżnić następujące jej rodzaje:

  • niepłynność semantyczną, która polega na trudności w swobodnym przechodzeniu z jednej informacji do drugiej objawiając się embolofrazjami, pauzami, powtórzeniami oraz przeciąganiem głosek;
  • niepłynność syntaktyczną, czyli trudność w przechodzeniu z jednej struktury gramatycznej w drugą, objawiającą się licznymi rewizjami i powtórzeniami wyrazów funkcyjnych;
  • niepłynność artykulacyjną polegającą na trudności w przejściu z jednej artykulacji do drugiej, objawiającą się powtórzeniami, przeciągnięciami, blokowaniem i dysrytmią;

Przyjmując kryterium fizjologiczne niepłynność mówienia można podzielić na dwa rodzaje: spastyczna, która występuje na tle nadmiernych skurczów mięśni aparatu mowy oraz niepłynność niespastyczna, gdzie brak jest tego rodzaju skurczów. Do niej można zaliczyć niepłynność semantyczną i syntaktyczną. Niepłynność artykulacyjna zaś, może mieć charakter zarówno spastyczny jak i niespastyczny.

Kryterium psychologiczne bierze pod uwagę przede wszystkim świadomość mówienia oraz logofobię, czyli strach przed mówieniem. W związku z tym można wyróżnić:

  • niepłynność mówienia nieuświadomioną i nielogofobiczną,
  • niepłynność mówienia uświadomioną, ale nielogofobiczną,
  • niepłynność uświadomioną i logofobiczną.

 

Stosując kryterium socjologiczne niepłynność dzieli się na:

  • społecznie stałą, która występuje wobec każdej osoby i w każdej sytuacji,
  • społecznie zmienną, która pojawia się tylko wobec niektórych ludzi i w niektórych sytuacjach.

Reakcje fizjologiczne, związane z jąkaniem, obejmują układ: oddechowy, fonacyjny i artykulacyjny.

 

W zakresie układu oddechowego u osób jąkających się obserwujemy następujące zjawiska:

 

  • dominację segmentu piersiowego, tzw. oddychanie szczytowe,

  • oddychanie asymetryczne (brak współpracy między lewą a prawą stroną przepony),

  • zwiększoną liczba oddechów w jednostce czasu,

  • skrócenie fazy wydechowej,

  • niewłaściwe gospodarowanie powietrzem wychodzącym z płuc (całe powietrze zostaje zużyte na sam akt rozpoczęcia wypowiedzi),

  • brak koordynacji pomiędzy ruchami oddechowymi, a ruchami klatki piersiowej i brzucha.

W układzie fonacyjnym występują następujące reakcje:

  • silne zaciskanie się wiązadeł głosowych, przez co głos może być party i wysiłkowy,

  • gwałtowne ruchy krtani (ku przodowi i ku górze)

  • utrudnione wydobycie głosu,

  • wydłużenie czasu trwania tonu podstawowego.

Natomiast w obrębie układu artykulacyjnego występują:

  • klonus (krótki, powtarzający się skurcz mięśni języka, warg, podniebienia miękkiego),

  • tonus (wzmożony, przedłużający się skurcz języka, warg, podniebienia miękkiego),

  • tremor (wzmożone drgania języka, warg, podniebienia miękkiego, podbródka).

Na późniejszym etapie rozwoju jąkania wymienionym reakcjom fizjologicznym mogą towarzyszyć współruchy zlokalizowane w różnych częściach ciała, np.:

 

  • głowa – wysuwanie, odwracanie;

  • twarz – podnoszenie brwi, marszczenie czoła i brwi, drganie policzków, nozdrzy, kącika warg, łuku brwiowego, zaciskanie warg, przymykanie oczu, wysuwanie bądź drganie języka, drganie podbródka lub żuchwy;

  • szyja – napinanie mięśni szyi, drżenie lub załamanie głosu;

  • tors – zbędne ruchy torsu;

  • ramiona – zaciskanie rąk, potrząsanie ramionami, przebieranie palcami;

  • nogi – kołysanie się, tupanie;

Do współruchów często dołączają się reakcje wegetatywne, takie jak: pocenie się, zaburzenia trawienia, blednięcie lub czerwienienie, uderzenia gorąca, uczucie suchości w gardle, oziębienie dłoni czy przyspieszone bicie serca.(Tarkowski, 2003)

 

Indywidualna terapia jąkania

Konsultacje odbywają się
w trybie tradycyjnym  (1-2x w tygodniu)
i intensywnym.

więcej na indywidualnej terapii jąkania

 

 

 

Grupowa terapia jąkania

Pracujemy w grupach 5-6 osobowych
spotykamy się raz w tygodniu.
Zajęcia trwają 90 min.

więcej na temat terapii grupowej jąkania

 

Terapia niepłynności mowy u dzieci

Diagnoza niepłynności mowy u dzieci,
konsultacje dla rodziców,
terapia, edukacja, monitoring.

więcej na temat terapii jąkania u dzieci